Slim sturen is geen luxe meer, het is noodzaak

Netcongestie is hét woord van de afgelopen jaren. Wachtlijsten voor nieuwe aansluitingen groeien, bedrijven lopen vast en de roep om netverzwaring klinkt steeds luider. Maar volgens Frank Geerts, Manager Smart Charging & Residential Flexibility bij ElaadNL, kennispartner van Vakbeurs Energie, ligt een belangrijk deel van de oplossing niet alleen in dikkere kabels en nieuwe transformatorstations. Die ligt juist bij slimmer gebruik van wat er al is. En dat begint opvallend genoeg bij de elektrische auto voor de deur.

‘ElaadNL heeft zich jaren vooral bezig gehouden met e-mobility,’ zegt Geerts. ’Sinds vorig jaar kijken we nadrukkelijk breder ook naar de andere flexibele apparaten in woonomgevingen. Denk aan zonnepanelen, warmtepompen en batterijen. De focusverbreding is voor ons een logische, want het merendeel van de elektrische auto’s wordt thuis geladen. Daar gebeurt het! Voor jouw beeld: er zijn pakweg 125.000 publieke laadpunten ongeveer 700.000 private. Tegelijkertijd hebben steeds meer woningeigenaren dus ook de beschikking over bovengenoemde apparatuur.’

De elektrische auto is een extra huis op het net
Wie elektrisch rijdt, haalt in één klap een enorme nieuwe elektriciteitsverbruiker in huis. ‘Een elektrische auto verbruikt op jaarbasis ongeveer net zoveel elektriciteit als een gemiddeld huishouden,’ legt Geerts uit. ‘Zo’n 3.000 tot 3.500 kilowattuur, uiteraard afhankelijk van hoeveel je rijdt. Dat betekent dat je in feite een extra huis aansluit op het net.’ Daarbij is de piekvraag extreem. ‘Het gemiddelde huishouden heeft een piekvermogen van zo’n 1,5 kilowatt. Hang je een auto aan de lader, dan zit je meteen op 11 kilowatt. Qua piek is dat bijna tien keer zo hoog.’ Het probleem zit niet zozeer in de totale hoeveelheid elektriciteit, benadrukt Geerts, maar in het moment waarop en het vermogen waarmee die wordt gevraagd. ‘Ons elektriciteitsnet is er niet voor ontworpen dat iedereen tegelijk tussen vijf en negen uur ’s avonds gaat laden’ Hij trekt de parallel met het wegennet: ‘Als we allemaal tegelijk naar Amsterdam rijden, helpt zelfs een tienbaansweg niet.’

Netcongestie is eigenlijk filepreventie
Volgens Geerts is de term netcongestie enigszins misleidend. ‘Congestie suggereert dat er daadwerkelijk files staan in het stroomnet, maar in werkelijkheid voorkomen we het ontstaan van files. We moeten de rem erop zetten om te voorkomen dat er een echte file ontstaat en daardoor de stroom uitvalt. Daarom staan er nu zo’n 14.000 bedrijven op de wachtlijst.’ Die terughoudendheid is verklaarbaar, maar ook inefficiënt. ‘De gemiddelde benuttingsgraad van het elektriciteitsnet ligt rond de 25 procent. Dat betekent dat we theoretisch vier keer zoveel elektriciteit door hetzelfde net zouden kunnen transporteren. Maar omdat we ons geen files in het stroomnet kunnen veroorloven, is het alternatief om elektriciteit op de rustige momenten te gaan gebruiken.’ Juist daar komt flexibiliteit in beeld. Daar liggen voldoende mogelijkheden volgens Geerts. ‘Een auto hoeft niet elke dag geladen te worden. De gemiddelde Nederlander rijdt zo’n 35 kilometer per dag, dat staat gelijk aan ongeveer 7 kilowattuur. De meeste mensen kunnen prima één keer per week of zelfs eens per twee weken laden. En daar hebben ze in totaal acht uur voor nodig. Die auto staat dus veel langer stil dan nodig is voor het opladen.’

Waarom laden om vijf uur eigenlijk onzin is
Toch pluggen de meeste mensen hun auto in zodra ze thuiskomen. ‘Rond vijf of zes uur ’s middags,’ zegt Geerts. ‘Terwijl er helemaal geen noodzaak is om dan te laden. Inpluggen als je thuiskomt is op zich perfect, maar wel als het laden pas start rond elf uur ’s avonds, of ’s nachts. Buiten de piek is er ruimte genoeg op het net.’ Sterker nog: als iedereen elektrisch zou rijden, zou dat theoretisch gewoon kunnen. ‘Er zijn iets meer auto’s dan huishoudens. Als je bedenkt dat een auto ongeveer evenveel verbruikt als een huis en we 75 procent van het net niet gebruiken, dan is er in theorie geen probleem. Maar -en dat is de crux- alleen als we op het juiste moment laden.’

Dynamische contracten maken flexibiliteit aantrekkelijk
Die timing wordt door de opkomst van dynamische energiecontracten steeds relevanter. ‘Bij huishoudens met een elektrische auto is vaak de helft van het totale energieverbruik de auto,’ zegt Geerts. ‘Als je die laadt op de goedkoopste momenten, kun je tot zo’n 800 euro per jaar besparen. Dat is serieus geld. Daar zit terecht een interessante prikkel voor consumenten.’ Maar dan moet het wel makkelijk zijn. ‘Ik wil als gebruiker gewoon mijn auto aansluiten als ik thuiskom en dat het systeem op de achtergrond bedenkt wanneer het slim is om te laden. Ik wil kunnen instellen hoe laat moet mijn auto vol zijn en wat de stroom maximaal mag kosten. Als ik morgen echt weg moet, dan moet hij laden. Als ik ook thuis kan werken, mag het systeem wachten op de laagste prijs.’ Dat is precies waar het energiemanagementsysteem (EMS) in beeld komt. ‘Die intelligentie moet in een home EMS zitten. Het systeem neemt het denkwerk over, op basis van de voorkeuren van de gebruiker.’

Meer dan alleen de auto
Geerts vertelde al dat ElaadNL tegenwoordig verder kijkt dan de auto. ‘Het huis van de toekomst krijgt door de energietransitie meer elektrische apparaten als warmtepompen, zonnepanelen en thuisbatterijen. We verplaatsen complete infrastructuren -die van benzinestations en gassystemen- naar het elektriciteitsnet. Dat kan het net natuurlijk niet zomaar aan.’ De oplossing zit opnieuw in slimmer gebruik. ‘Als de zon schijnt, wil je eerst je huis voeden, daarna de auto laden en pas daarna eventueel de batterij vullen. ’s Avonds gebruik je de stroom uit de batterij. En als je overdag niet thuis was en hiermee je gebruik dus minimaal, kan de in de batterij opgevangen stroom de auto laden. Dat wil je niet allemaal zelf moeten regelen. Dat moet een slim systeem voor je doen.’

Geerts: ‘De vakbeurs Energie is als 's lands grootste en meest complete zakelijke netwerkevenement een perfecte plek om met leveranciers van slimme apparaten en slimme systemen in gesprek te gaan hoe we gezamenlijk deze slimme oplossingen kunnen realiseren.’

ElaadNL zet zich in voor merkonafhankelijke EMS-oplossingen. ‘We zien nu veel systemen die alleen goed werken met hun eigen apparatuur. Dat gaat op de lange termijn niet werken. Want wat gebeurt er als je een huis koopt waar de vorige eigenaar niet hetzelfde merk auto reed?’ Daarnaast spelen veiligheid en privacy een cruciale rol. ‘Cybersecurity is geen detail. Er zijn recent pogingen geweest om zonne- en windparken te hacken. Je kunt je voorstellen wat er gebeurt als iemand alle zonnepanelen in Nederland hackt en plat legt. Dan zet je in theorie -en misschien ook wel in praktijk- een deel van het land in het donker.’

Daarom werkt ElaadNL in opdracht van het ministerie samen met NEN aan standaarden en technische afspraken. ‘Geen vendor lock-ins en maximale veiligheid. Als we dat goed regelen, kunnen home EMS’en helpen om netcongestie structureel te verminderen. Het moment is daar: mensen krijgen nu meerdere energie-assets in huis. De salderingsregeling verdwijnt, we hebben al dynamische energieleveringscontracten en netcongestie neemt toe. Dit is het kantelpunt. Slim sturen is geen luxe meer, het is noodzaak.’