Een energiehub begint niet met techniek

Wie een energiehub vooral ziet als een verzameling batterijen, zonnepanelen en slimme software, mist volgens Wouter Heres de kern van het verhaal. Na jaren van pionieren ziet de procesregisseur voor Smart Energy Hubs Oost-Nederland (Oost NL) de praktijk volwassen worden. De techniek is steeds minder de uitdaging, het echte werk zit in het organiseren van samenwerking. 'Iedereen denkt dat hij een technisch probleem heeft. Meestal begint het met inzicht.'

Netcongestie is inmiddels voor veel ondernemers een dagelijkse realiteit. Een uitbreiding van de netaansluiting blijkt niet mogelijk waardoor uitbreiding en/of elektrificatieplannen stil komen te liggen en de zoektocht naar alternatieven begint. Toch blijkt de oplossing lang niet altijd zo ingewikkeld als aanvankelijk wordt gedacht. 'Veel ondernemers bellen omdat ze van de netbeheerder nul op het rekest hebben gekregen. Ze denken meteen dat ze een enorm probleem hebben en dat er een batterij of een complete energiehub moet komen. Maar de eerste vraag die wij stellen is heel anders: wie ben je eigenlijk in termen van energie nu en in de toekomst?'

Volgens Heres ontbreekt dat inzicht vaak nog. Bedrijven weten doorgaans wel hoeveel elektriciteit ze per jaar verbruiken, maar niet waardoor pieken ontstaan, hoe vaak die voorkomen en hoeveel ruimte er nog binnen het gecontracteerde vermogen zit. 'We zien regelmatig dat iemand één keer een hoge piek heeft gehad, daarvoor een waarschuwing van de netbeheerder heeft ontvangen en daardoor denkt dat hij structureel capaciteit tekort komt. Vaak blijkt zo'n piek helemaal niet representatief te zijn en hoeven er geen verstrekkende maatregelen genomen te worden. In enkele gevallen is een kleine batterij voldoende om een dergelijke piek op te vangen, vaak zijn oplossingen zelfs eenvoudiger. Denk aan het langzaam laden van elektrische voertuigen (load balance). Kom je om 8.00 uur op de zaak dan hoeft die auto niet om 10.00 uur volledig op geladen te zijn, dat kun je prima uitsmeren tot 17.00 uur. Dan is het probleem eigenlijk al opgelost.'

Vanuit deze behoefte aan inzicht ontstond kiloWattbuur, een platform waarmee ondernemers hun energieprofiel kunnen analyseren en snel, makkelijk een eenvoudig kunnen zien waar kansen liggen om slimmer met energie om te gaan of samen te werken met bedrijven in de omgeving. Niet de techniek staat daarbij centraal, maar de vraag welke oplossing daadwerkelijk nodig is. Niet zelden is dat een smart energy hub.

Een nieuw vraagstuk vraagt om een nieuwe rol

De afgelopen jaren ontdekte Heres bovendien dat netcongestie een ander probleem blootlegt: niemand voelt zich vanzelfsprekend verantwoordelijk voor de oplossing. 'Iedereen is probleemeigenaar, maar niemand is probleemhouder. Je zou denken dat de netbeheerder die rol heeft, maar dat is niet de wettelijke taak die we aan hen hebben gegeven. Zij zijn verantwoordelijk voor het aanleggen en beheren van het publieke elektriciteitsnet en zorgdragen dat het stabiel blijft. De vraag hoe ondernemers aan een grotere beschikbaarheid van energie kunnen komen hoort daar niet bij.'

Volgens Heres ontstond daardoor een rolvacuüm. Ondernemers bleven met hun vragen zitten, terwijl de oplossing juist vraagt om samenwerking tussen bedrijven, overheden, netbeheerders en technische partijen. Oost NL zag die ontwikkeling al vroeg aankomen en zette procesregisseurs in om bedrijventerreinen te begeleiden bij de ontwikkeling van smart energy hubs. Die rol gaat veel verder dan techniek alleen. 'We beginnen altijd bij de organisatie. Hoe zijn ondernemers georganiseerd? Is er een ondernemersvereniging of parkmanagement? Daarna kijken we naar de techniek, vervolgens naar de financiën en tenslotte naar de juridische afspraken. Die vier bouwstenen hangen voortdurend met elkaar samen. Verander je er één, dan heeft dat direct gevolgen voor de andere drie.'

Collectief is vrijwel altijd goedkoper

De essentie van een energiehub is volgens Heres verrassend eenvoudig. Niet ieder bedrijf gebruikt zijn maximale netcapaciteit op hetzelfde moment. Juist door vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen ontstaat ruimte die individueel niet beschikbaar lijkt. 'De buurman heeft misschien een overschot aan zonnestroom op het moment dat jij wilt laden. Of jouw piek ligt juist op een heel ander moment dan die van een ander bedrijf. Dan kun je capaciteit veel slimmer benutten.' De praktijk laat inmiddels zien dat samenwerking vrijwel altijd financieel aantrekkelijker is dan wanneer iedere ondernemer afzonderlijk investeert. 'We hebben inmiddels zoveel businesscases doorgerekend dat ik durf te stellen dat collectieve oplossingen eigenlijk altijd goedkoper uitpakken. Je hoeft minder eigen assets te plaatsen, benut de bestaande capaciteit beter en voorkomt dat iedereen hetzelfde wiel opnieuw uitvindt.'

Dat betekent niet dat samenwerken vanzelf gaat

'Het enige nadeel is dat je afhankelijk wordt van elkaar. Je moet afspraken maken en elkaar vertrouwen. Dat vraagt iets van ondernemers die gewend zijn alles zelfstandig te regelen.' Juist op regionale bedrijventerreinen ziet hij dat die bereidheid groeit. Ondernemers kennen elkaar vaak al via een ondernemersvereniging of parkmanagement en blijken daardoor sneller bereid gezamenlijk op te trekken. Grote internationale bedrijven kiezen nog vaker voor een individuele aanpak, al verwacht Heres dat ook zij uiteindelijk de voordelen van samenwerking zullen ontdekken.

Van pionieren naar professionaliseren

Waar energiehubs enkele jaren geleden nog vooral uit pilots bestonden, ziet Heres een duidelijke verschuiving naar een volwassen aanpak. Ondernemers krijgen steeds beter inzicht in hun energiehuishouding, praktijkervaring stapelt zich op en hulpmiddelen maken het eenvoudiger om kansen snel in beeld te brengen. 'In het land der blinden is eenoog koning. Dat is de fase waar we nu uitkomen. Steeds meer ondernemers weten hoe hun energieprofiel eruitziet en kunnen daardoor veel beter beoordelen welke oplossingen wel en niet nodig zijn.'

Daarmee verandert ook de vraag die op tafel ligt. Niet langer staat centraal óf een energiehub mogelijk is, maar hoe ondernemers die samenwerking het beste kunnen organiseren.