Het EMS is de dirigent van het energiesysteem

Een batterij plaatsen is relatief eenvoudig. De uitdaging zit hem in de optimalisatie van het energiesysteem. Want hoe zorg je ervoor dat opslag slim samenwerkt met zonnepanelen, laadpalen, warmtepompen en het elektriciteitsnet? Volgens Tony Selwa Vreman van Socomec ligt daar de grootste ontwikkeling van dit moment. Niet de batterij zelf, maar het energiemanagementsysteem (EMS) bepaalt uiteindelijk hoeveel waarde energieopslag oplevert.

Van losse batterij naar slimme regie
Veel mensen zien een batterij nog als een grote powerbank: energie opslaan en later weer gebruiken. Dat beeld klopt volgens Vreman maar ten dele. 'Het gebruik van een powerbank waarmee je alleen een telefoon oplaadt, is eenvoudig. Maar zodra je die powerbank tegelijkertijd wilt opladen, er meerdere apparaten op aansluit en ook nog wilt bepalen wanneer dat gebeurt, wordt het ineens ingewikkelder. En dat is precies wat er bij bedrijven speelt. Daar lopen bedrijfsprocessen gewoon door en kun je je niet altijd aanpassen aan de beperkingen van een batterij.' Juist daarom wordt een EMS steeds belangrijker. 'De batterij is uiteindelijk maar een onderdeel van het systeem. Het EMS is de dirigent die bepaalt wanneer je laadt, wanneer je ontlaadt en hoe alle onderdelen met elkaar samenwerken.'

Eerst meten, dan pas dimensioneren
Socomec is fabrikant van elektrotechnische oplossingen, variërend van schakelaars en UPS-systemen tot meetapparatuur en batterijopslagsystemen. Het bedrijf levert vooral hardware voor kritische toepassingen, zoals ziekenhuizen, stations en productiebedrijven waar een stroomonderbreking grote gevolgen kan hebben. Bij batterijprojecten begint het advies daarom nooit met de batterij zelf. 'De eerste stap is altijd bemeteren. We willen precies weten hoe een locatie functioneert en waar het energieverbruik vandaan komt. Vervolgens kijken we naar de groeiplannen. Komen er extra laadpalen? Wordt het hele wagenpark elektrisch? Hoe ontwikkelen de bedrijfsactiviteiten zich? Op basis van die gegevens bepalen we welke batterijcapaciteit echt nodig is.' Volgens Vreman wordt daarbij ook gekeken naar zonnepanelen, seizoensinvloeden en de lokale netsituatie. 'In de zomer heb je vaak een groot overschot aan zonnestroom, terwijl je in de winter juist veel meer elektriciteit nodig hebt. Daarnaast verschilt netcongestie sterk per regio. Het EMS moet al die factoren meenemen om de batterij zo efficiënt mogelijk in te zetten.'

Opslag als antwoord op netcongestie
Steeds vaker bepaalt niet alleen het eigen energieverbruik de omvang van een batterij, maar ook de beschikbare netcapaciteit. Vreman benoemt een project dat binnenkort wordt gerealiseerd. 'Een bedrijf wilde aanvankelijk een batterij van 600 kWh plaatsen. Tijdens gesprekken met de gemeente bleek dat de congestie in dat gebied de komende jaren verder zal toenemen. Uiteindelijk is gekozen voor een grotere batterij, zodat het bedrijf ook in de toekomst voldoende flexibiliteit heeft.' Daarbij draait het volgens hem niet om aanpassen aan de batterij, maar andersom. 'Bij mij thuis kan ik de vaatwasser best op een ander moment aanzetten. Maar een distributiecentrum van bijvoorbeeld DHL moet zijn voertuigen gewoon op tijd kunnen laden. Daar is het de batterij die zich moet aanpassen aan het bedrijfsproces, niet andersom.'

Verschillende verdienmodellen
De redenen om in batterijopslag te investeren, lopen sterk uiteen. Sommige bedrijven willen vooral meer van hun eigen zonnestroom benutten. Andere organisaties zoeken extra aansluitcapaciteit voor elektrificatie of willen inspelen op dynamische elektriciteitsprijzen en flexibiliteitsmarkten. 'Je ziet dat bedrijven verschillende inkomstenbronnen combineren. Een deel van de batterij wordt gebruikt voor eigen verbruik, een deel om slim in te spelen op prijsverschillen op de energiemarkt en soms ook voor diensten op de onbalans- of frequentiemarkt. Daardoor verandert de optimale strategie voortdurend.' Volgens Vreman maakt die combinatie energieopslag steeds interessanter. 'Als de batterij niet volledig nodig is voor je eigen productieproces, kun je ook verdienen door goedkoop te laden wanneer er veel wind- of zonne-energie beschikbaar is en later weer te ontladen als de prijzen hoog zijn. Opvallend is dat steeds meer partijen bij grotere partijen kopen vanwege de garantie en support. Batterijprojecten lopen vaak met garanties van minimaal vijf of tien jaar en daarbij speelt onderhoud een grote rol. Het kiezen van de juiste partner is dan ook essentieel voor de continuïteit van je bedrijfsproces.’

Zekerheid als belangrijkste opbrengst
Hoewel financiële optimalisatie veel aandacht krijgt, blijft leveringszekerheid volgens Vreman de belangrijkste reden om opslag toe te passen. 'Met een batterij koop je uiteindelijk zekerheid. Je weet dat je ook bij een beperkte netaansluiting voldoende energie beschikbaar hebt wanneer je die nodig hebt. Dat is voor veel bedrijven minstens zo belangrijk als het financiële rendement.' Die behoefte gaat volgens hem zelfs nog een stap verder. Steeds meer organisaties willen ook tijdens een netstoring kunnen blijven functioneren. 'Daarvoor moet een batterij zelfstandig een stabiel elektriciteitsnet kunnen vormen. Normaal gesproken volgt alle apparatuur de sinus van het openbare net. Valt dat weg, dan moet de batterij zelf die referentie kunnen opbouwen en later weer synchroniseren zodra het openbare net terugkomt. Dat vraagt om specifieke technologie, zoals een grid former, én om een veilige ontkoppeling van het gebouw van het openbare net.' Daarmee ontwikkelt batterijopslag zich volgens Vreman van een losse technische installatie tot een integraal onderdeel van het complete energiesysteem. 'De batterij zelf is belangrijk, maar de echte waarde ontstaat pas wanneer alle onderdelen intelligent samenwerken.'

Tijdens Vakbeurs Energie is Socomec te vinden op stand 6.C016.