Samenwerken is de eerste stap naar een succesvolle energiehub

Netcongestie dwingt ondernemers om anders naar hun energievoorziening te kijken. Wie wil uitbreiden, elektrificeren of extra zonnepanelen wil plaatsen, loopt steeds vaker tegen de grenzen van de bestaande netaansluiting aan. Een energiehub biedt dan uitkomst, maar de techniek is volgens Frank Mak van Groendus niet de grootste uitdaging. Die zit veel eerder in de samenwerking tussen bedrijven.

'Een energiehub een samenwerkingsverband tussen bedrijven waarin ze energie uitwisselen beschikbare netcapaciteit delen. De techniek is belangrijk, maar daar begint het niet mee. Je moet eerst weten wie je buren zijn, met elkaar in gesprek gaan en bereid zijn om samen te werken.'

Samen meer ruimte dan alleen

Op veel bedrijventerreinen vragen bedrijven individueel extra netcapaciteit aan. Netbeheerders bepalen die capaciteit op basis van het maximale piekvermogen dat een bedrijf nodig kan hebben. Juist daar zit volgens Mak de winst van samenwerken. 'Als bedrijven individueel extra capaciteit aanvragen, kijkt de netbeheerder naar iedere aansluiting afzonderlijk. Maar bedrijven gebruiken hun maximale vermogen lang niet altijd tegelijkertijd. Door capaciteit gezamenlijk te organiseren, kun je die veel efficiënter benutten. Je levert misschien individueel iets in, maar krijgt als groep juist meer mogelijkheden.' Dat gezamenlijke gebruik maakt uitbreiding vaak toch mogelijk, ondanks de beperkte ruimte op het elektriciteitsnet. Bedrijven die capaciteit over hebben, kunnen die beschikbaar stellen aan andere deelnemers binnen de hub.

Eerst de mensen, daarna de techniek

Voordat er wordt gesproken over batterijen, energiemanagementsystemen of lokale energiemarktplaatsen, moet eerst duidelijk zijn welke bedrijven deelnemen en wat hun energieprofielen zijn. 'Op veel bedrijventerreinen bestaat gelukkig al een vorm van organisatie, bijvoorbeeld een parkmanagement of ondernemersvereniging. Dat is vaak het startpunt. Vervolgens brengen wij voor de deelnemende bedrijven in kaart hoe hun energiegebruik eruitziet en waar kansen liggen. Wie heeft extra capaciteit nodig? Wie kan capaciteit beschikbaar stellen? Waar ontstaan pieken en waar juist ruimte?' Volgens Mak ontstaat pas daarna het gesprek over de technische invulling. Daarbij kan energiemanagementsysteem de beschikbare capaciteit slim verdelen, batterijen kunnen pieken opvangen en overtollige zonnestroom kan lokaal worden benut. 'Wij laten vooral zien wat er mogelijk is en hoe iedere deelnemer daar voordeel uit kan halen. Dat kan zitten in slimme sturing, opslag of financiële optimalisatie. Bijvoorbeeld doordat bedrijven onderling zonne-energie verhandelen of capaciteit met elkaar delen.'

Een verdienmodel voor iedereen

Een goed functionerende energiehub levert meer op dan alleen extra netcapaciteit. Deelnemers kunnen ook financieel profiteren. Mak noemt als voorbeeld een energiehub op bedrijventerrein Lage Weide, waar vijf bedrijven samenwerken. 'Een aantal bedrijven wil transport elektrificeren, maar dat past niet binnen de eigen aansluiting. Binnen de groep lukt dat wel. Bedrijven die capaciteit beschikbaar stellen, ontvangen daarvoor een vergoeding. Zo help je elkaar én ontstaat er een verdienmodel.' Daarnaast dalen de netwerkkosten. 'Je betaalt niet alleen voor de elektriciteit die je gebruikt, maar ook voor de gecontracteerde capaciteit. Als je die gezamenlijk slimmer organiseert, kun je die kosten beperken. Bedrijven maken vervolgens onderling afspraken over hoe de voordelen worden verdeeld.'

Vertrouwen is onmisbaar

Juist omdat bedrijven afhankelijk worden van elkaar, speelt vertrouwen een grote rol. Volgens Mak is dat misschien wel de belangrijkste succesfactor. 'Je bent niet langer alleen verantwoordelijk voor je eigen aansluiting. Binnen een gezamenlijke capaciteitsovereenkomst ben je ook afhankelijk van wat andere deelnemers doen. Dat vraagt om vertrouwen én goede afspraken.' Die afspraken gaan verder dan alleen het verdelen van capaciteit. Ook aansprakelijkheid moet goed worden geregeld. 'Stel dat een groep binnen een bepaalde bandbreedte moet blijven en één bedrijf besluit ineens veel meer vermogen af te nemen dan afgesproken. In theorie kan dat gevolgen hebben voor het elektriciteitsnet. Eventuele schade wordt dan verhaald op de gezamenlijke organisatie. Vervolgens moet je onderling hebben geregeld wie waarvoor verantwoordelijk is.'

Volgens Mak zijn dergelijke situaties in de praktijk nog nauwelijks voorgekomen, maar de mogelijke aansprakelijkheid maakt ondernemers begrijpelijk voorzichtig. 'Je krijgt verantwoordelijkheden waar je als ondernemer eigenlijk niet direct op zit te wachten. Daarom moeten die afspraken vooraf goed worden vastgelegd.'

Een projectleider maakt het verschil

Bij vrijwel iedere succesvolle energiehub ziet Mak een duidelijke kartrekker. Dat kan een parkmanager zijn, iemand uit een ondernemersvereniging of een speciaal aangestelde projectleider. 'Wij werken meestal samen met één aanspreekpunt die het proces coördineert. Zelf zijn we geen matchmaker. Wij brengen de technische en financiële mogelijkheden in beeld, maar het organiseren van de samenwerking gebeurt lokaal.' Ook gemeenten en provincies spelen volgens hem een steeds grotere rol. Zij zetten gebiedsregisseurs in om bedrijven met elkaar in contact te brengen en samenwerking te stimuleren. 'Gemeenten willen voorkomen dat bedrijven vertrekken doordat uitbreiding onmogelijk wordt. Parkmanagementorganisaties willen het bedrijventerrein aantrekkelijk houden. Iedereen heeft er belang bij dat de beschikbare netcapaciteit zo efficiënt mogelijk wordt benut.'

Begin klein, maar denk vooruit

Een energiehub hoeft niet direct uit tientallen bedrijven te bestaan. Veel initiatieven starten met een kleine groep en groeien later verder. 'Opschalen levert uiteindelijk voordelen op, omdat je meer capaciteit hebt om onderling te verdelen en energieprofielen elkaar beter aanvullen. Natuurlijk neemt het aantal deelnemers toe, maar tegelijkertijd wordt het systeem vaak juist robuuster doordat vraag en aanbod beter in balans komen.' Wel vraagt uitbreiding opnieuw om goede afspraken, zeker wanneer nieuwe bedrijven toetreden of bestaande contracten veranderen. Daar komt bij dat de huidige regelgeving nog volop in ontwikkeling is. Bedrijven mogen momenteel gedurende een proefperiode van drie jaar gezamenlijk capaciteit delen. Daarna moet worden besloten of de samenwerking wordt voortgezet of dat deelnemers teruggaan naar hun individuele aansluiting. Die onzekerheid maakt sommige ondernemers terughoudend.

Individueel red je het steeds minder vaak

Volgens Mak kijken ondernemers begrijpelijkerwijs eerst naar oplossingen op hun eigen terrein. Maar steeds vaker blijkt dat niet voldoende. 'De eerste reflex is altijd: wat kan ik zelf doen? Dat is logisch. Alleen zie je steeds vaker dat het individueel simpelweg niet meer lukt. Dan wordt samenwerken geen keuze meer, maar een noodzaak.' Juist daarom verwacht hij dat energiehubs de komende jaren zullen toenemen. 'Het alternatief is vaak niets doen. En als bedrijven willen blijven groeien, elektrificeren en verduurzamen, zullen ze steeds vaker samen moeten optrekken.'