Slim achter de meter is pas het begin

Steeds meer bedrijven investeren in zonnepanelen, batterijen, laadinfra en een energiemanagementsysteem (EMS) om meer uit hun bestaande netaansluiting te halen. Veel bedrijven kijken ook over de schutting en onderzoeken met collega-ondernemers of een energiehub kan bijdragen om bedrijfsgroei of elektrificatie te realiseren. Logisch, want op een overvol elektriciteitsnet is -al dan niet samen- slim sturen vaak de enige manier om ruimte te creëren voor verdere elektrificatie. Tegelijkertijd is het volgens Floris van Elzakker van Smart Energy NL goed om verder te kijken dan alleen het eigen gebruik, al dan niet in combinatie met dat van de buurman. Zeker voor grote en/of landelijk opererende organisaties. ‘Als je alleen bezig bent met het maximaal gebruiken van je eigen aansluiting, dan vererger je mogelijk de congestie. Het is nodig dat er oplossingen komen die ook het elektriciteitsnet als geheel helpen.’

Dat is een andere manier van denken dan gangbaar is. De afgelopen paar jaar kwam de nadruk vooral op lokaal energiemanagement te liggen: hoe benut je jouw gecontracteerde vermogen maximaal? Dat blijft logisch, benadrukt Van Elzakker, maar het is niet de oplossing om de toenemende netcongestie op systeemniveau aan te pakken.

Waarom het elektriciteitsnet vastloopt

Om te begrijpen waarom, kijkt Van Elzakker eerst naar de manier waarop het elektriciteitsnet is opgebouwd. Jarenlang konden netbeheerders het netwerk ontwerpen op basis van voorspelbare gebruikspatronen. Bedrijventerreinen vroegen overdag veel elektriciteit, terwijl het verbruik van woonwijken vooral in de ochtend en avond piekte. Daardoor hoefde het elektriciteitsnet niet berekend te worden op het volledige gecontracteerde vermogen, maar op het daadwerkelijke gebruik. 'Dat werkte jarenlang uitstekend, waardoor we jarenlang een goedkoop en zeer betrouwbaar net hadden’.

Maar als gevolg van de energietransitie veranderen de verbruiksprofielen. Daardoor veranderen de historische aannames waarop het elektriciteitsnet is ontworpen.' Dat is volgens hem een belangrijke oorzaak van de huidige netcongestie. Niet zozeer de hoeveelheid elektriciteit die we gebruiken, maar het feit dat de momenten waarop de gebruikers die elektriciteit wil afnemen meer gelijktijdig is.

Slim sturen achter de meter

Voor individuele bedrijven biedt een energiehub voordelen. Door bijvoorbeeld zonnepanelen, batterijen, laadinfra en een EMS slim met elkaar te combineren en samen te werken met collega-ondernemers, kan het gecontracteerde vermogen meer worden uitgenut. 'Dat zijn strikt gezien prima oplossingen. Je probeert het gecontracteerde vermogen maximaal te benutten. Het verhaal houdt daar echter niet op.’

Van lokaal denken, naar systeemdenken

Voor organisaties die op grote schaal elektriciteit gebruiken, moet de vraag volgens hem verschuiven van hoe haal ik meer uit een contract op één locatie? naar kan ik met al mijn locaties bijdragen aan een beter functionerend energiesysteem?. Hij noemt partijen als het Rijksvastgoedbedrijf, grote tuincentra, grote hotelketens, of en exploitanten van landelijke laadinfrastructuur. 'Dat zijn organisaties die op veel locaties actief zijn en een grote rol in de energietransitie kunnen spelen. Juist zij zijn in de positie om verder te kijken dan een individuele aansluiting. Dus niet alleen naar het gecontracteerde vermogen op een specifieke locatie, maar ook naar de vraag hoe ze als grotere organisatie kunnen bijdragen aan het verminderen van netcongestie. Dat kan door flexibiliteit te creëren, om deze aan te bieden aan de netbeheerder, die daarvoor een vergoeding betaalt.'

De grootste winst zit in een paar dagen per jaar

Opvallend genoeg gaat congestie volgens Van Elzakker op de meeste plekken maar om een beperkt aantal momenten in het jaar. 'Een jaar telt 365 dagen. Op de meeste dagen is er geen probleem. De congestie ontstaat vaak tijdens piekmomenten in het jaar. Juist die piekmomenten bepalen hoeveel transportcapaciteit een netbeheerder beschikbaar mag stellen.' Wie tijdens die pieken flexibiliteit kan leveren, maakt daarom een groter verschil dan de omvang van die bijdrage doet vermoeden. 'Stel dat een netdeel normaal tussen de 700MW en 900MW wordt belast en heel af en toe boven de 1.000MW aan belasting uitkomt. Als je tijdens die piekmomenten 2 MW aan flexibiliteit kunt leveren, dan heeft dat direct effect op het totale systeem. In de meeste netten met afname congestie geldt dat de hoogste pieken zijn te verwachten rond 18.00u in de winter op de koudere dagen.'

Congestieverzachters en regelbare opwek worden steeds belangrijker

Daarom zijn de nieuwe vormen van samenwerking tussen netbeheerders en grote energiegebruikers zo belangrijk. Aan organisaties die veel energie gebruiken, worden steeds vaker gevraagd of zij ook de congestie kunnen verzachten. Volgens Van Elzakker vraagt dat wel om een andere manier van denken. Hij noemt de inzet van gasturbines. 'Dat voelt inderdaad tegenstrijdig, omdat de energietransitie juist gaat om minder verbruik van fossiele brandstoffen. Maar als je een gasturbine een beperkt aantal momenten per jaar inzet en daardoor de rest van het jaar volledig kunt elektrificeren, dan levert dat uiteindelijk juist veel milieuwinst op. Je moet het totale systeem bekijken en niet alleen op basis van de draaiuren. De momenten waarop deze gasturbines ingezet worden zullen veelal die momenten zijn waarop er toch al veel fossiel in de energiemix zit, waarmee dit niet ten koste gaat van de benutting van duurzaam opgewekte elektriciteit'

De volgende stap voor energiehubs

Volgens Van Elzakker blijven energiehubs een onderdeel van de energietransitie. Slimme energiesturing achter de meter is en blijft noodzakelijk om de beschikbare netcapaciteit optimaal te benutten. Maar vooral voor grote en/of landelijk opererende organisaties ligt de volgende stap volgens hem duidelijk verder. 'Een energiehub is geen doel op zich. Uiteindelijk gaat het erom dat we het elektriciteitssysteem als geheel slimmer gaan gebruiken. Hoe groter je bent en hoe meer impact je hebt, hoe logischer het wordt om niet alleen je eigen aansluiting te optimaliseren, maar ook actief bij te dragen aan het oplossen van netcongestie. Dáár ligt de volgende stap.'