Slimme regeltechniek maakt in renovatieprojecten het verschil

Op Vakbeurs Energie verschuift de aandacht steeds vaker van losse installaties naar het totaalplaatje. Zeker in renovatieprojecten ligt daar een grote opgave. Bestaande gebouwen moeten energiezuiniger, comfortabeler én toekomstbestendig worden, terwijl de installaties vaak al jaren in gebruik zijn. Volgens Martin van der Spek, Adviseur Duurzaamheid & Energie bij Kieback & Peter, begint die opgave niet met vervangen, maar met begrijpen. ‘De eerste vraag die ik stel is niet technisch, maar strategisch. Wat wil de gebouweigenaar eigenlijk bereiken? Gaat het alleen om energiebesparing of ook om comfort en verduurzaming?’

Die vraag is bepalend voor de richting van het traject. ‘Op kantoor wil je andere ruimtecondities dan in een ziekenhuis of op een school. De gewenste ruimtecondities en het energieverbruik moeten in balans zijn met het gebruik van het gebouw.’

Eerst inzicht, dan optimaliseren
In veel bestaande gebouwen ontbreekt het nog aan goed inzicht. ‘Je moet eerst weten waar je staat. Pas daarna kun je bepalen wat je moet doen,’ zegt Van der Spek. Monitoring speelt daarin een centrale rol. Sensoren brengen zowel ruimtecondities als energieverbruik in kaart. ‘We kijken naar hoofdenergiestromen, maar ook naar substromen. Wat verbruikt bijvoorbeeld een warmtepomp? Als dat niet inzichtelijk is, kun je ook niet sturen. Die data wordt afgezet tegen de doelstellingen van de gebouweigenaar. ‘Dan zie je waar de afwijkingen zitten. Dat is de basis voor elke vervolgstap.’

Optimaliseren wat er al is
Opvallend is dat de eerste winst vaak niet in grote investeringen zit, maar in het beter afstellen van bestaande installaties. ‘Regeltechniek is vaak de sleutel. Kloktijden, temperatuurinstellingen, het functioneren van installaties, daar is vaak veel winst te behalen.’ Van der Spek gebruikt graag een vergelijking om dat duidelijk te maken. ‘Je kunt honderd rijden in de tweede versnelling, maar het is niet efficiënt en zeker niet comfortabel. Iets soortgelijks zie je ook in gebouwen. Door slimmer te regelen, kan het energieverbruik vaak flink omlaag zonder dat het comfort afneemt. Moet een gebouw echt al om zes uur ’s morgens op temperatuur zijn? Of kan dat later? En wat gebeurt er als er niemand aanwezig is? Zijn installaties daarop ingesteld?’

Van statisch naar dynamisch gebruik
Een belangrijk aandachtspunt in bestaande gebouwen is dat installaties vaak zijn ontworpen voor maximale bezetting, terwijl die situatie zelden voorkomt. ‘Veel kantoren zijn op vrijdag nauwelijks bezet, terwijl de installaties nog steeds draaien alsof het gebouw vol zit,’ zegt Van der Spek. Daar ligt een duidelijke kans voor slimme regeltechniek. ‘Met sensoren kun je meten hoeveel mensen er daadwerkelijk aanwezig zijn. In combinatie met CO₂-metingen kun je daar allerlei processen op aanpassen met als resultaat significant minder energieverbruik én minder slijtage aan de installaties. Het gebouw reageert op deze manier niet langer op aannames, maar op de werkelijkheid. Dat maakt een enorm verschil in energiegebruik.’

Oneindig bijsturen met een energiemanagementsysteem
De kracht van energiemanagement zit volgens Van der Spek in het continu verbeteren van processen. ‘Je stelt doelen, meet prestaties en stuurt bij waar nodig. Dat blijft zich herhalen.’ Die aanpak maakt ook inzichtelijk wanneer optimalisatie zijn grens bereikt. ‘Soms kom je erachter dat installaties simpelweg verouderd zijn. Dan kun je nog zo goed regelen, maar dan moet je echt gaan aanpassen of vervangen.’

Vooruitkijken met data
De nieuwste ontwikkeling zit in het vooruitkijken. ‘We gaan steeds meer anticiperen op onder meer weersverwachtingen. Als je weet dat het over een paar dagen warm wordt, kun je daar nu al op inspelen. Dat betekent bijvoorbeeld dat een gebouw minder wordt opgewarmd, om later extra koeling te voorkomen. Door vooruit te denken voorkom je pieken in energiegebruik.’ Ook het gesprek met de gebruiker speelt een rol. ‘Moet het in de zomer op kantoor echt 21 graden zijn? Of is 23 graden ook acceptabel, omdat gebruikers gewend zijn aan hogere temperaturen en zich daar ook op kleden? Dat soort keuzes hebben enorme impact op het energieverbruik. We willen voorkomen dat gebouwgebruikers in de zomer een vest of trui mee naar kantoor nemen, omdat het te koud is.’

Koppeling met energie en netcongestie
‘De gesprekken op Vakbeurs Energie zullen dit jaar gezien de geopolitieke ontwikkelingen vooral gaan over energiebesparing. De nadruk ligt wat ons betreft -we staan in 2026 voor de vierde keer op de beurs- niet alleen om minder verbruiken, maar ook om slimmer omgaan met energie. Wij zoeken naar de mogelijkheden om maximaal gebruik te maken van hernieuwbare energie. Als op zondag de zon schijnt, kun je alvast koelen met deze gratis energie. Dat scheelt op maandag weer belasting op het net.’ Dat soort slimme aansturing wordt volgens Van der Spek steeds belangrijker. ‘We sturen niet alleen op comfort en energie, maar ook op wanneer je energie gebruikt.’

De rode draad van het verhaal van Van der Spek is duidelijk: ‘Zonder inzicht kun je niet optimaliseren en zonder slimme regeltechniek laat je veel potentie liggen. We helpen graag!’

Ontmoet Kieback & Peter tijdens Vakbeurs Energie op stand 7.B144.