Veilig energie opslaan begint met bescherming

De snelle groei van batterijopslag brengt niet alleen nieuwe kansen, maar ook nieuwe verantwoordelijkheden met zich mee. Een batterij vormt steeds vaker het hart van een lokaal energiesysteem, waarin zonnepanelen, laadinfra en energiemanagement samenkomen. Juist daardoor wordt het belangrijker om al in de ontwerpfase na te denken over veiligheid. Volgens Erwin Ooyman van DEHN begint dat met een onderwerp dat nog vaak wordt onderschat: bliksem- en overspanningsbeveiliging.

Meer dan alleen een bliksemafleider
DEHN houdt zich al ruim een eeuw bezig met het beschermen van mensen, gebouwen en installaties. Van productielijnen in fabrieken tot batterijopslagsystemen in ziekenhuizen, het uitgangspunt is steeds hetzelfde. 'Wij bouwen als het ware een beschermende schil om een object. We zorgen ervoor dat de bliksem het object niet bereikt, dat mensen veilig blijven en dat de apparatuur intact blijft.' Die bescherming bestaat uit twee onderdelen. Allereerst de externe bliksembeveiliging, waarbij opvangstangen en afgaande leidingen de bliksem gecontroleerd naar de aarde afvoeren. De norm NEN-EN-IEC 62305 beschrijft hoe dat moet gebeuren. Maar daarmee is het werk nog niet gedaan. 'Veel mensen denken dat het probleem voorbij is zodra de bliksem de grond in gaat. Dat is niet zo. De aarde neemt die enorme stroom niet direct op. Elektronen zoeken andere wegen via voedingskabels, waterleidingen en alle installaties die met het gebouw verbonden zijn. Dáár ontstaan de risico's.'

Overspanning is de stille veroorzaker van schade
Juist die indirecte effecten van blikseminslag vormen volgens Ooyman vaak het grootste gevaar. Een blikseminslag hoeft niet eens het gebouw zelf te treffen. 'Een inslag op enkele honderden meters afstand kan al voldoende zijn. De elektromagnetische puls wordt opgepikt door kabels en komt via de meterkast de installatie binnen. Een aardlekschakelaar reageert niet snel genoeg op deze zogeheten overspanning. Hier heb je overspanningsbeveiliging -die in nanoseconden reageert- voor nodig.' In het geval van traditionele elektrische installaties leidt zo'n overspanning meestal tot defecte apparatuur. Bij batterijsystemen kunnen de gevolgen veel ernstiger zijn. 'Als een omvormer defect raakt, is dat vervelend. Maar als door overspanning de isolatie van een batterij beschadigd raakt, kan uiteindelijk thermal runaway ontstaan. Dan kan een batterij zichzelf blijven verhitten en ontbranden. Juist daarom wordt overspanningsbeveiliging bij batterijopslag steeds belangrijker.'

Elektrificatie vraagt om een andere manier van denken
Volgens Ooyman loopt de beveiliging van installaties nog achter op de snelle elektrificatie van de gebouwde omgeving. 'We willen met z'n allen van het gas af en volledig elektrisch worden. Vervolgens beschermen we die steeds waardevollere elektrische installaties onvoldoende. In NEN 1010 wordt overspanningsbeveiliging gelukkig inmiddels nadrukkelijk geadviseerd, maar de consument is nog relatief onwetend.’ De kans op een directe blikseminslag op een woning is klein, maar indirecte inslagen veroorzaken veel schade. 'Mensen zien het niet als een risico, terwijl het Verbond van Verzekeraars laat zien dat de totale schadelast door bliksem inmiddels groter is dan die van schoorsteenbranden. Het aantal inslagen neemt misschien af, maar onze gebouwen bevatten steeds meer gevoelige elektronica.'

Batterijopslag vraagt om aanvullende veiligheidsmaatregelen
Met de opkomst van grotere batterijsystemen worden ook de wettelijke kaders verder aangescherpt. Zo beschrijft de praktijkrichtlijn PGS 37 veiligheidsmaatregelen voor batterijopslag vanaf 20 kWh. 'Bij kleine batterijen blijft de impact meestal beperkt. Maar bij een batterijcontainer van één megawattuur of groter kunnen de gevolgen voor de omgeving enorm zijn. Als zo'n systeem eenmaal in brand staat, is dat nauwelijks nog te beheersen. Je kunt eigenlijk alleen nog koelen.' Daarom worden volgens Ooyman in de praktijk alle grotere batterijprojecten ontworpen volgens de uitgangspunten van PGS 37 en dat is logisch, want zodra een partij vergunningsplichtig is ten aanzien van de milieu- en omgevingsbelasting moet deze voldoen aan de PGS 37.

Op zoek naar de juiste balans
Volgens Ooyman bevindt de energietransitie zich in een fase waarin techniek, regelgeving en praktijk zich gelijktijdig ontwikkelen. Dat vraagt niet om angst, maar wel om bewustwording. 'We introduceren veel nieuwe technieken die bijdragen aan verduurzaming. Dat is positief, maar we moeten tegelijkertijd nadenken hoe we die veilig toepassen. We beschikken nog niet over tientallen jaren praktijkdata. Daarom zoeken wij als fabrikant al naar oplossingen voor mogelijke risico's en helpen we mee aan de ontwikkeling van normen.'

Die zoektocht naar de juiste balans tussen innovatie en veiligheid staat ook centraal tijdens Vakbeurs Energie, waar DEHN bezoekers bijpraat over de laatste ontwikkelingen rondom bliksem- en overspanningsbeveiliging bij batterijopslag, laadinfra en andere elektrische installaties. 'We zitten midden in de energietransitie en zijn met elkaar nog aan het ontdekken wat alle nieuwe technieken in de praktijk betekenen. Dat is geen onwil, maar onwetendheid. Er is absoluut geen reden voor paniek. Wel willen we het bewustzijn vergroten. Wat kunnen bliksembeveiliging en overspanningsbeveiliging voor jouw installatie betekenen? Daarover gaan we graag met bezoekers in gesprek op de beurs.'

Tijdens Vakbeurs Energie is DEHN te vinden op stand 7.C126.